Technologiczne Przygotowanie Produkcji
norma czasów technologicznych - wyróżniający obróbek

Norma czasów technologicznych 4/5 (1)

Norma czasów technologicznych – określana na końcu tradycyjnie opracowanego procesu technologicznego. Ogólna definicja określa normę czasu pracy jako ilość czasu niezbędną do przeprowadzenia określonych działań w danych warunkach organizacyjnych i technicznych, przez określoną liczbę pracowników.

Norma czasów technologicznych jest obliczana w celu:

  • planowanie produkcji,
  • określania kosztów wynagradzania pracowników,
  • określania kosztów wyrobu.

Obliczenia normy czasów technologicznych są wykonywane przede wszystkim dla poszczególnych operacji technologicznych. Należy przyjmować, iż te same czynności w różnych przedsiębiorstwach, przy różnych uwarunkowaniach organizacyjnych i technicznych zajmują różną ilość czasu.

Na ilustracji 1 schematyczne przedstawiono normę czasów pracy.

Ilustracja 1. Schemat normy czasów pracy

Ilustracja 1. Schemat normy czasów pracy

Za normalne, wyjściowe lub bazowe uwarunkowania pracy należy uznać takie, kiedy:

  • dokonano poprawnego wybór obrabiarki i oprzyrządowania technologicznego,
  • półfabrykat spełnia stawiane mu wymagania (wielkości gabarytowe, materiał),
  • poprawnie dobrane naddatki obróbkowe,
  • pracownicy posiadają odpowiednie kwalifikacje,
  • organizacja pracy jest na właściwym poziomie,
  • obsługa stanowiska technologicznego jest prawidłowa.

Ogólnie normę czasu można określić równaniem:

norma czasów technologicznych - uogólniona norma czasu pracy gdzie: t – norma czasu pracy, tpz – czas przygotowawczo-zakończony, tj – czas jednostkowy wykonania

norma czasów technologicznych ikona

Czas przygotowawczo-zakończeniowy – czas czynności związanych z przygotowaniem do przeprowadzenia i zakończenia danej operacji technologicznej. W przypadku obróbki serii danej części czas ten występuje tylko raz. W ramach kalkulacji tpz uwzględniamy takie czynności jak: zapoznanie się z właściwą dokumentacją technologiczną, pobranie i zdanie narzędzi oraz niezbędnego oprzyrządowania technologicznego, uzbrojenie i rozbrojenie obrabiarki, obsługa półfabrykatów i przedmiotów obrobionych.

Współczesny charakter produkcji powoduje, iż czas przygotowawczo-zakończeniowy odgrywa istotną rolę w organizacji produkcji. W przypadku produkcji masowej i wielkoseryjnej jego istnienie nie było tak istotne.

norma czasów technologicznych ikona - czas jednostkowyCzas jednostkowy jest czasem niezbędnym do wykonania jednej operacji technologicznej na przedmiocie lub przedmiotach obrabianych. Czas jednostkowy tj stanowi sumę czasów tw i tu czyli czasu wykonania (działania związane bezpośrednio z przeprowadzeniem danej operacji technologicznej) oraz czasu uzupełniającego (obsługa stanowiska obróbkowego, potrzeby fizjologiczne operatora).

norma czasów technologicznych - czas jednostkowy

gdzie: tj – czas jednostkowy, tw-czas wykonania, tu-czas uzupełniający

Dlaczego „… przedmiocie lub przedmiotach obrabianych.” – stosowane są obrabiarki, w których jednocześnie obrabiane są np. 2 takie same przedmiotu. Czas jednostkowy jest dla obydwu taki sam, gdyż obróbka realizowana jest jednocześnie.

norma czasów technologicznych - obróbka dwóch przedmiotów

Ilustracja 2. Przykład jednoczesnej obróbki dwóch przedmiotów (MT Poznańskie MACHTOOL 2016)

norma czasów technologicznych ikona - czas wykonania

Czas wykonania to suma czasów tg i tp, czyli czasu głównego i czasu pomocniczego.

norma czasów technologicznych ikona - czas wykonania

gdzie: tw – czas wykonania, tg – czas główny, tp – czas pomocniczy.

norma czasów technologicznych ikona - czas główny

Czas główny to czas, w którym następuje zmiana kształtów, wymiarów, względnie własności przedmiotu obrabianego lub wzajemnego położenia i zamocowania przedmiotów (operacja montażu). Wyróżnia się czas główny maszynowy, ręczny oraz maszynowo-ręczny – obróbka może być realizowana maszynowo (np. frezowanie, toczenie) lub ręcznie (np. ręczna obróbka pilnikiem krawędzi, czy ręczne usuwanie zadziorów). Określanie czasu maszynowego głównego polega na analitycznych obliczeniach dla poszczególnych zabiegów technologicznych.

norma czasów technologicznych ikona - czas pomocniczy

Czas pomocniczy to czas konieczny do wykonania niezbędnych powtarzających się czynności powtarzający się przy operacji technologicznej (obróbka lub montaż) przy każdej sztuce lub sztukach przedmiotu obrabianego bądź kilku bez zmian właściwości przedmiotu (jak to opisano przy tg). Czynności te mogą być wykonywane zarówno przez operatora lub przez maszynę (automatyzacja stanowiska obróbkowego). Przykładowe czynności to: mocowanie i ustalanie,  przedmiotu, zdejmowanie przedmiotu, zmiana parametrów obróbki, inne czynności sterowania obrabiarką,  pomiar przedmiotu zarówno przez operatora jak i przez system z sondą przedmiotową.

norma czasów technologicznych ikona - czas uzupełniający

Czas uzupełniający obejmuje czas obsługi t_o i czas potrzeb fizjologicznych operatora t_f. Czas obsługi obejmuje działania związane z utrzymaniem zdolności stanowiska roboczego do pracy i są to czynności niepowtarzające się przy każdym przedmiocie (lub grupie przedmiotów). Czas potrzeb fizjologicznych jest konieczny dla zaspokojenia potrzeb fizjologicznych operatora oraz utrzymania zdolności do pracy.

norma czasów technologicznych - czas uzupełniający

gdzie: t_o – czas obsługi, t_f – czas potrzeb fizjologicznych

norma czasów technologicznych ikona - czas obsługi

Czas obsługi dotyczący utrzymaniem zdolności stanowiska roboczego do pracy zawiera czas obsługi technicznej t_ot i organizacyjnej t_oo.  Przykładowymi czynnościami uwzględnianymi w czasie t_ot to: wymiana stępionego narzędzia, usuwanie wiórów. W ramach t_oo uwzględnia się: podjęcie, przygotowanie narzędzi oraz ich oddanie po zakończeniu pracy, przekazanie dokumentacji i stanowiska kolejnej zmianie.

norma czasów technologicznych - czas obsługi

gdzie: t_ot – czas obsługi technicznej, t_oo – czas obsługi organizacyjnej.

nortime_t_ot_proc gdzie: wartość współczynnika k_ot przyjmowana jest jako 3%

nortime_k_oo_proc

 gdzie: wartość współczynnika k_oo przyjmowana jest od 6% do 9%

norma czasów technologicznych ikona - czas na odpoczynek

Czas odpoczynku pracownika – konieczny do uwzględnienia w przypadku gdy sam cykl pracy maszyny nie daje takiej możliwości.

 

norma czasów technologicznych ikona - czas potrzeb naturalnych

Czas potrzeb naturalnych – niezbędny wobec potrzeb pracownika.

 

norma czasów technologicznych ikona - czas potrzeb fizjologicznych

Czas potrzeb fizjologicznych dzieli się na czas odpoczynku pracownika/operatora oraz czas potrzeb fizjologicznych.

norma czasów technologicznych - czas potrzeb fizjologicznych

gdzie: t_f – czas potrzeb fizjologicznych, t_fn – czas potrzebnaturalnych, t_fo – czas odpoczynku pracownika.

nortime_tf_proc

gdzie: wartość współczynnika k_f wynosi 2%

Podsumowując analitycznie wyznaczona norma czasów technologicznych (norma czasu pracy) dla produkcji seryjnej przyjmuje następującą postać:

norma czasów technologicznych - produkcja seryjna

gdzie k_u – współczynnik czasu uzupełniającego, pozostałe oznaczenia jak powyżej.

Dla produkcji masowej norma czasów technologicznych wyznaczania jest ze wzoru:

norma czasów technologicznych - produkcja masowa

Powyższa metoda jest metodą analityczną pozwalającą w sposób akceptowalny oszacować normę czasu pracy (norma czasów technologicznych) dla danej operacji technologicznej oraz całościowo pojmowanego procesu technologicznego. Stosowana jest także metoda doświadczalna polegająca na pomiarach poszczególnych czynności w danym przedsiębiorstwie na danym stanowisku obróbkowym przy realizacji różnych zadań technologicznych.

Źródła:
  1. Feld M., Podstawy projektowania procesów technologicznych typowych części maszyn, WNT 2000
  2. Wiedza – dr inż. Jan Berkan
  3. Notatki własne.

About author

morek

Rocznik 1973. W 1993 skończyłem Technikum Elektryczne Nr 1. W 1998 roku Wydział Mechaniczny Technologiczny i Automatyzacji (obecnie WIP) PW. 1997-2000 konstruktor narzędzi skrawających w F.W.P. VIS S.A. 2004 - doktorat z technologii kół zębatych. Technologie wytwarzania i procesy technologiczne to moja pasja.

Related Articles

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *